Google

Biomasa » Uprawy energetyczne » Topinambur

Topinambur

Topinambur czyli słonecznik bulwiasty to blisko spokrewniona ze słonecznikiem zwyczajnym roślina uprawna należąca do rodziny astrowatych. Jej nazwa wywodzi się od nazwy plemienia północnoamerykańskich Indian Tupinamba. Wysoka na 2-4 m roślina ma szerokie, ponad dwudziestocentymetrowe, owalno-sercowate liście i rozległy system korzeniowy, zakończony bulwami różnego kształtu i koloru. W Polsce zarejestrowane są dwie odmiany: Albik, o białych, maczugowatych w kształcie bulwach i Rubik, wytwarzający nieregularnie owalne bulwy barwy fioletowej. Bulwy topinamburu miewają też kształt wrzecionowaty oraz barwę żółtą, czerwoną o różnych odcieniach i brązową.

Czy wiesz, że ...
... od koloru bulw topinamburu zależy ich zastosowanie? Ludzie wykorzystują do celów kulinarnych bulwy żółtawobiałe, podczas gdy te czerwone służą prawie wyłącznie jako pasza dla bydła.


Topinambur kwitnie od sierpnia do listopada. Jego dekoracyjne kwiaty i owoce-niełupki przywodzą na myśl kwiaty i owoce słonecznika zwyczajnego, są jednak od nich dużo mniejsze. Dziko rosnący w Ameryce Północnej topinambur jest dziś uprawiany na wszystkich kontynentach. Poza ojczyzną rozpowszechnił się we Francji, Włoszech, Niemczech, Chinach, Indiach i w Środkowej Afryce.

Wymagania klimatyczno-glebowe

Topinambur może być uprawiany na każdym stanowisku, jednak pod jego uprawę najbardziej nadają się średnio zwięzłe, przewiewne, zasobne w składniki pokarmowe gleby o dostatecznej wilgotności. Roślina słabo udaje się natomiast na terenach podmokłych i kwaśnych. Wielką zaletą topinamburu – zwłaszcza w przypadku upraw prowadzonych na trudnych stanowiskach – jest jego zdolność do samoodnawiania. Bulwy topinamburu, które są w stanie przetrwać nawet trzydziestostopniowe mrozy, zimując pod ziemią nabierają lepszego, bardziej słodkiego smaku. Tę poprawę walorów smakowych topinambur zawdzięcza inulinie – substancji cukrowej, wędrującej zimą z nadziemnych części rośliny do bulw i zmieniającej ich mdły, czasem nawet gorzkawy smak na słodszy. Słonecznik bulwiasty dobrze radzi sobie zarówno w czasie mrozów, jak i podczas suszy, jest też odporny na choroby. Odpowiednio prowadzoną uprawę można użytkować przez okres 20 lat.

Agrotechnika

Topinambur rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie. Rośliny sadzi się - mechanicznie bądź ręcznie - jesienią (listopad-grudzień) lub wiosną (marzec-kwiecień), w odległości 50-60 cm od siebie nawzajem, w rzędach o rozstawie 0,7-1 m. Od terminu sadzenia zależy jego głębokość: jesienne sadzonki powinny być przykryte 10-15 cm warstwą gleby, w przypadku sadzonek wiosennych wystarcza warstwa 5-10 cm. Sadzenie jesienne jest korzystniejsze: pozwala zyskać 30-50 dodatkowych dni wegetacji, a w kwietniu następnego roku mamy już plantację wysokich na 10-15 cm roślin. Odporne na niskie temperatury bulwy topinambura ukorzeniają się i kiełkują nawet w glebie o temperaturze 4-5 st. C. Topinambur uprawia się zarówno na masę zieloną, jak i bulwy. Zbioru tej pierwszej dokonuje się ścinając rośliny na wysokości 20-30 cm. Z plantacji można uzyskać 3 pokosy: w lipcu, sierpniu i listopadzie. Bulwy zbiera się zwykle późną jesienią, choć ich zbioru można dokonywać także w miesiącach zimowych, w okresie odwilży. Topinambur daje wysokie plony. W Polsce zbiór suchej masy waha się najczęściej od 10 do 16 t/ha. W odpowiednich warunkach można uzyskać jednak nawet 200 t świeżej masy z ha i 90 t bulw.

Znaczenie gospodarcze

Topinambur przywędrował do Europy z Ameryki Północnej w 1605 roku wraz z francuskim podróżnikiem i założycielem miasta Quebec Samuelem de Champlainem. Szybko zyskawszy popularność w Europie i Azji, był przez około 200 lat wykorzystywany do celów żywieniowych – aż do wieku XVIII, kiedy to przegrał walkę o prawo do obecności na stołach ze swoim konkurentem, ziemniakiem i stał się głównie rośliną pastewną. Okresowo powracał jednak do łask. Tak było na przykład we Francji w czasach II wojny światowej, gdy powszechnie uprawiano i jedzono topinambur. Liczne plantacje tej rośliny zachowały się do dziś w południowych i środkowych rejonach Francji.

Lepszy niż ziemniak
Podobny w smaku do ziemniaka topinambur ma silniejszy system korzeniowy i szybciej niż ziemniak zacienia glebę. Dlatego może być uprawiany na gorszych stanowiskach. Inna przewaga topinamburu nad ziemniakiem polega na tym, że sadzone jesienią rośliny wcześnie rozpoczynają wegetację i lepiej wykorzystują rezerwy wody pozimowej. Poza tym plon bulw topinambura może być znacznie większy niż zbiory ziemniaków, a wykorzystywane jako pasza dla zwierząt bulwy w odróżnieniu od ziemniaków nie wymagają poddania parowaniu.

W Polsce topinambur był przed wojną popularny na Śląsku. Współcześnie słonecznik bulwiasty pojawia się znowu – na razie tylko w menu najwykwintniejszych restauracji, które oferują go po cenach zbliżonych do cen kawioru czy łososia. Topinambur ma jednak także szereg innych zastosowań:

  • jego liście i łodygi wykorzystuje się jako paszę dla zwierząt gospodarskich – zarówno bezpośrednio, jak i po przetworzeniu na susz czy granulat,
  • sieczka z surowych łodyg nadaje się na podłoże do produkcji grzybów jadalnych, m. in. boczniaka, a sok z bulw i napary z kwiatów znajdują zastosowanie w leczeniu chorób przewodu pokarmowego,
  • służy też do produkcji alkoholu (również na cele energetyczne) i syropów fruktozowych, 
  • jest cennym, bogatym w wielocukry, białka, kwasy organiczne i witaminy surowcem zielarskim, 
  • zaś ze względu na obecność inuliny znajduje zastosowanie w diecie diabetyków
  • jest też pożytkiem pszczelim,
  • jest rośliną dekoracyjną i przeciwerozyjną. 

Jako roślina energetyczna topinambur może być:

  • spalany bądź bezpośrednio, bądź dopiero po przetworzeniu na brykiet czy pelety,
  • jest też wykorzystywany do produkcji etanolu i biogazu (także po zakiszeniu).

Na koniec trzeba wspomnieć, że topinambur może być przydatny do rekultywacji terenów poprzemysłowych lub zdewastowanych przez gospodarkę komunalną.

 

Źródła:

  • red. P. Gradziuk, Biopaliwa, 2003
  • www.woj-pomorskie.pl/downloads/biomasa.pdf
  • www.raportrolny.pl/index.php?str=1&id_a=1164
  • www.topinambur-meiwes.de/Topinambur/1/body_1.html
  • www.cukrzycanadwaga.iq.pl/zrodlo_zdrowia1.htm
  • www.apra.pl/agroenergetyka/archiwum/ae0601_1.htm
  • www.push-pull.net/napier.htm

Za pozycjonowanie tego serwisu odpowiada Sunrise System.

Copyright © 2007 - Biomasa | Realizacja: SoftTree.pl | Programowanie: Maszyna.pl